مقاله تکمیلی
ماهی‌ها هم درد می‌کشند
در تصور رایج، ماهی موجودی سرد، خاموش و بی‌احساس است. اما علم چند دهه اخیر این تصویر را زیر و رو کرده است.
آیا ماهی‌ها درد را احساس می‌کنند؟
پروفسور ویکتوریا براثوایت در کتاب «آیا ماهی درد می‌کشد؟» (آکسفورد) با سال‌ها پژوهش نشان داد ماهی‌ها سیستم نوسی‌سپشن کامل، گیرندههای اوپیوئیدی، و رفتارهای پاسخ به مسکن دارند. ماهی قزل‌آلایی که زهر زنبور به لبش تزریق شد، رفتار مالش دادن و کاهش اشتها نشان داد — رفتاری که با تزریق مرفین متوقف شد.
ماهی‌ها دارای حافظه بلندمدت‌اند، از یکدیگر یاد می‌گیرند، ابزار به کار می‌برند (ماهی راس‌فیش از سنگ برای شکستن صدف استفاده میکند) و حتی برخی گونه‌ها در آینه خودشان را تشخیص می‌دهند.
ابعاد صنعتی صید
- هر سال بین ۰.۷ تا ۲.۳ تریلیون ماهی وحشی از اقیانوس‌ها صید می‌شود — بزرگ‌ترین کشتار حیوانی در تاریخ بشر.
- ماهی‌ها در تورهای بزرگ ساعت‌ها زیر فشار خفه میشوند یا روی عرشه از کمبود اکسیژن جان می‌دهند.
- بای‌کچ (صید جانبی): تا ۴۰٪ صید جهانی شامل گونه‌های غیرهدف، دلفین، لاک‌پشت و کوسه است که اغلب مرده به دریا برگردانده میشوند.
- برآورد Myers و Worm (Nature، ۲۰۰۳): زیست‌تودهٔ ماهیان شکارچی بزرگ (مانند تن، کاد و شمشیرماهی) حدود ۹۰٪ نسبت به پیش از صید صنعتی کاهش یافته است؛ FAO (۲۰۲۴) نیز ۳۷٫۷٪ ذخایر ارزیابی‌شده را بیش‌صیدشده می‌داند.
آبزیپروری: کشتارگاه زیر آب
بیش از نیمی از ماهی مصرفی جهان امروز در مزارع پرورشی تولید می‌شود. تراکم بالا باعث بروز شپشک دریایی، عفونت‌های قارچی و استرس مزمن می‌شود. آنتی‌بیوتیک و مس به آب اضافه می‌شود و ضایعات این مزارع آلودگی شدید مناطق ساحلی را به دنبال دارد.
میکروپلاستیک، جیوه و سلامت انسان
ماهی‌های بزرگ مانند تن و شمشیرماهی به دلیل تجمع زیستی، حاوی جیوه‌اند؛ سازمان جهانی بهداشت مصرف هفتگی بیش از یک وعده را برای زنان باردار و کودکان توصیه نمی‌کند. مطالعه ۲۰۲۰ نشان داد به‌طور متوسط هر بزرگسال در سال هزاران ذره میکروپلاستیک از طریق غذای دریایی مصرف میکند.
اقیانوس بدون ماهی، اقیانوس بدون اکسیژن
اقیانوس‌ها بیش از نیمی از اکسیژن کره زمین را از طریق فیتوپلانکتون تولید می‌کنند. ماهی‌ها و پستانداران دریایی نقش کلیدی در چرخه مواد مغذی دارند؛ نابودی آن‌ها به معنای فروپاشی این چرخه است. حفظ دریا یعنی حفظ تنفس سیاره.
جایگزین‌ها
- اُمگا-۳ (DHA/EPA) از جلبک: مستقیماً همان منبعی که ماهی هم از آن می‌گیرد.
- توفوی دودی، تمپه و قارچ شیتاکه برای بافت و طعم دریایی.
- جلبک نوری (نوری/کلپ) برای طعم «دریایی» در سوشی گیاهی.
- محصولات نوظهور: «ماهی» مبتنی بر گیاه از برندهایی مثل Good Catch و Vegan Zeastar.
«شواهد اینکه ماهی‌ها درد را حس می‌کنند و رنج می‌برند، به همان اندازهٔ شواهد دربارهٔ پرندگان و پستانداران است.»