بی‌داد

حیوانات › حیات وحش

حیات وحش در سایه انسان

از سوزاندن جنگل آمازون برای گاو، تا شکار غیرقانونی و باغ‌وحش‌ها — فعالیت انسان اصلی‌ترین عامل موج کنونی انقراض گونه‌هاست.

روباه قرمز روی برف
۶۹٪
کاهش جمعیت مهره‌داران از ۱۹۷۰
۱ میلیون
گونه در معرض انقراض
۳۰٬۰۰۰
فیل کشته‌شده سالانه برای عاج
۹۶٪
پستانداران زمین = انسان و دام

منابع: WWF Living Planet 2022 · IPBES 2019 · PNAS 2018 — Bar-On et al.

ترکیب توده زیستی پستانداران زمین

انسان و دام بیش از ۹۶٪ توده پستانداران را تشکیل می‌دهند — حیات وحش تنها ۴٪.

دام (گاو، خوک، گوسفند...)۶۰ ٪ از توده زیستی
انسان۳۶ ٪ از توده زیستی
حیوانات وحشی۴ ٪ از توده زیستی

منبع: Bar-On, Phillips & Milo — PNAS 2018

تهدیدها

چه چیز حیات وحش را می‌کشد

نخلستان روغن پالم به‌جای جنگل استوایی

تخریب زیستگاه

تغییر کاربری زمین، به‌ویژه گسترش کشاورزی و چراگاه، بزرگ‌ترین عامل از دست رفتن تنوع زیستی است (IPBES).

منبع: WWF

خرس قطبی «اینوکا» در محوطهٔ باغ‌وحش سنگاپور

تصویر: Wikimedia Commons · JesusisGreat7 / CC BY 4.0

باغ‌وحش

بسیاری از حیوانات اسیر رفتارهای تکراری غیرطبیعی (zoochosis) نشان می‌دهند: تاب خوردن، رفت‌وآمد بی‌وقفه و خودآزاری.

منبع: Born Free Foundation

دو فیل روی صحنهٔ سیرک کازان

تصویر: Wikimedia Commons · Engelberthumperdink / CC BY-SA 4.0

سیرک و دلفیناریوم

آموزش فیل، دلفین و شیر برای نمایش اغلب با محدودیت شدید و تنبیه همراه است؛ بیش از ۵۰ کشور استفاده از حیوانات وحشی در سیرک را ممنوع یا محدود کرده‌اند.

منبع: World Animal Protection

عاج‌ها و مجسمه‌های عاجی توقیف‌شده پیش از نابودی

تصویر: Wikimedia Commons · U.S. Fish and Wildlife Service / Public domain

تجارت غیرقانونی

عاج، شاخ کرگدن، فلس پانگولین و پوست ببر — تجارتی با ارزش برآوردی ۷ تا ۲۳ میلیارد دلار در سال (UNEP و اینترپل).

منبع: TRAFFIC

ورودی یک مزرعهٔ متروکهٔ پرورش مینک در انگلستان

تصویر: Wikimedia Commons · Humphrey Bolton / CC BY-SA 2.0

صنعت پشم و پوست

روباه، مینک و سگ‌راکون در مزارع خز در قفس‌های فلزی به‌دنیا می‌آیند و معمولاً با گاز یا برق‌گرفتگی کشته می‌شوند.

منبع: FOUR PAWS

زنبور عسل روی گل

آفت‌کش‌های کشاورزی

پژوهش‌ها نئونیکوتینوئیدها را با کاهش زنبورها، پروانه‌ها و پرندگان مرتبط دانسته‌اند؛ اتحادیهٔ اروپا مصرف بیرونی سه نوع آن را در ۲۰۱۸ ممنوع کرد.

منبع: EFSA

گونه‌های ثبت‌شده در فهرست قرمز IUCNبیش از ۴۴٬۰۰۰ گونه در خطر
نرخ انقراض کنونی نسبت به نرخ طبیعی۱۰۰-۱٬۰۰۰ برابر سریع‌تر
باغ‌وحش‌های فعال در جهانحدود ۱۰٬۰۰۰
اورانگوتان باقی‌مانده در طبیعتکمتر از ۱۰۴٬۷۰۰
ببر باقی‌مانده در طبیعتحدود ۴٬۵۰۰

منبع: IUCN Red List · WWF · IPBES

اورانگوتان در مرکز بازپروری سپیلوک بورنئو

پژوهشی در ۲۰۱۸ برآورد کرد بین ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۵ حدود ۱۰۰ هزار اورانگوتان بورنئو از دست رفته‌اند؛ تخریب جنگل و شکار علت‌های اصلی‌اند.

منبع: Wikimedia Commons · Matthias Bethke / CC BY-SA 4.0

فیل آفریقایی

در اوج شکار غیرقانونی (۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲) سالانه ده‌ها هزار فیل آفریقایی برای عاج کشته شدند.

منبع: Wikimedia Commons · Muhammad Mahdi Karim / GFDL 1.2

ببر بنگال

ببر بنگال — برآورد سال ۲۰۲۲ حدود ۵٬۵۰۰ ببر وحشی را در جهان نشان می‌دهد.

منبع: Wikimedia Commons · John and Karen Hollingsworth / Public domain

زنبور عسل در حال پرواز

حدود ۷۵٪ از انواع محصولات غذایی اصلی جهان کم‌وبیش از گرده‌افشانی جانوران سود می‌برند.

منبع: Wikimedia Commons · Muhammad Mahdi Karim / GFDL 1.2

ببین

مستندهای حیات وحش

Sea Shepherd — مدافعان دریا

Sea Shepherd — مدافعان دریا

Eating Our Way to Extinction

Eating Our Way to Extinction

بزرگ‌ترین خطر برای آیندهٔ ما بی‌تفاوتی است.

جین گودال — جانورشناس

مقاله تکمیلی

حیات وحش: ششمین انقراض و گیاه‌خواری

ما در میانهٔ ششمین موج انقراض دسته‌جمعی تاریخ زمین زندگی می‌کنیم — این بار نه به دلیل شهاب‌سنگ یا یخبندان، بلکه به دلیل بشقاب غذای انسان.

اعداد تکان‌دهنده

  • از ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰، جمعیت مهره‌داران وحشی ۶۹٪ کاهش یافته است (WWF Living Planet Report 2022).
  • ۹۶٪ توده زیستی پستانداران زمین امروز شامل انسان (۳۶٪) و دام اهلی (۶۰٪) است؛ تنها ۴٪ پستاندار وحشی باقی مانده.
  • ۷۰٪ پرندگان زمین مرغ صنعتی‌اند، نه پرنده وحشی.

ریشه: غذا

به گزارش IPBES (۲۰۱۹)، بزرگ‌ترین عامل مستقیم از دست رفتن تنوع زیستی، تغییر کاربری زمین است و پس از آن بهره‌برداری مستقیم مانند ماهیگیری و شکار قرار دارد. جنگل‌های آمازون و سراد برای چراگاه گاو و مزارع سویا، و جنگل‌های اندونزی بیشتر برای نخل روغنی و چوب از بین می‌روند. طبق Poore و Nemecek (۲۰۱۸)، حذف همهٔ فرآورده‌های حیوانی (نه فقط گوشت گاو) می‌تواند زمین کشاورزی جهان را تا ۷۶٪ کاهش دهد.

تجارت حیات وحش

تجارت حیات وحش (قانونی و قاچاق) سومین صنعت غیرقانونی پس از مواد مخدر و سلاح است. فیل‌ها برای عاج، کرگدن‌ها برای شاخ، پانگولین‌ها برای فلس، ببرها برای استخوان شکار می‌شوند. بسیاری از این بازارها نیز با تولید «داروهای سنتی» و «غذای لوکس» حیوانی پیوند خورده است.

ارتباط با شیوع‌ بیماری‌ها

نزدیکی غیرطبیعی انسان به حیات وحش (به دلیل تخریب زیستگاه و بازارهای حیوانی) موتور اصلی بیماری‌های نوپدید است: ایدز، ابولا، سارس و کرونا همگی منشأ زئونوتیک دارند. حفاظت از حیات وحش = حفاظت از سلامت انسان.

نقش انتخاب فردی

بزرگ‌ترین کاری که یک فرد برای حفظ تنوع زیستی می‌تواند بکند، طبق پژوهش ۲۰۱۸ ژورنال Science، کاهش مصرف فرآورده‌های دامی است؛ حتی بیش از کاهش پرواز یا ماشین.

«نابود کردن جنگل بارانی برای سود اقتصادی مانند سوزاندن تابلویی از رنسانس برای پختن یک وعده غذاست.»

— ای. او. ویلسون — زیست‌شناس

گونه‌های کلیدی ایران

حیات وحش در زادبوم ما

یوزپلنگ آسیایی

کمتر از ۵۰ فرد در طبیعت ایران، تنها زادبوم باقی‌مانده در جهان. تصادف جاده‌ای و تخریب زیستگاه برای دامداری، اصلی‌ترین تهدیدها.

گورخر ایرانی (آنجگ)

کمتر از ۸۰۰ فرد در پارک‌های توران و بهرام‌گور؛ شکار غیرقانونی و چرای دام در زیستگاه، جمعیت را در فشار نگه داشته.

پلنگ ایرانی

بزرگ‌ترین زیرگونهٔ پلنگ جهان؛ تلفات ناشی از مسموم‌سازی به‌خاطر حملات دامداران یکی از علل اصلی مرگ سالانه است.

هوبره

پرندهٔ کم‌یاب بیابان‌های ایران؛ شکار توسط مهمانان خارجی و تخریب زیستگاه بیابانی، گونه را به فهرست در خطر کشانده.

میش مرغ

تنها پرندهٔ بدون پر پرواز ایران؛ زیستگاه دشت‌های گندم‌زار و علفزار، با گسترش مرتع دام در حال نابودی.

تالاب میانکاله و فلامینگوها

زهکشی و تغذیهٔ دام در حاشیه، یکی از دلایل مرگ‌ومیرهای دسته‌جمعی پرندگان مهاجر طی سال‌های اخیر.

منبع: سازمان حفاظت محیط زیست ایران · انجمن یوزپلنگ ایرانی · IUCN Red List

پرسش‌های متداول

حیات وحش و انسان

۷۷٪ زمین کشاورزی جهان به دام اختصاص دارد — مرتع و کشت علوفه. این یعنی برای هر چهارپایی که می‌خوریم، زیستگاه طبیعی گونه‌های وحشی پاک می‌شود. IPBES این را عامل شمارهٔ یک «انقراض ششم» می‌داند.

نگاه عمیق‌تر

گسترهٔ بحران حیات وحش

پرسش‌های متداول

۸۳٪ زمین کشاورزی برای دام است — اصلی‌ترین عامل تخریب زیستگاه و سقوط ۶۹٪ جمعیت مهره‌داران وحشی از ۱۹۷۰.

آمار کلیدی

افت جمعیت مهره‌داران وحشی از ۱۹۷۰−۶۹٪ (Living Planet)
سهم دام از زیست‌توده پستانداران۶۲٪ (وحشی فقط ۴٪)
گونه‌های در معرض انقراض از شکاربیش از ۸٬۸۰۰
جنگل از دست‌رفتهٔ آمازون ۲۰۲۲۱۱٬۵۰۰ km² — ۸۰٪ برای دام

گام‌های عملی

حذف گوشت گاو

بزرگ‌ترین عامل انفرادی جنگل‌زدایی است.

اجتناب از روغن نخل صنعتی

برچسب‌ها را بخوانید؛ بسیاری از شکلات‌ها و شامپوها حاوی آن‌اند.

حمایت از پناهگاه

WWF، Born Free و Sea Shepherd پروژه‌های مستقیم دارند.

گالری ویدیو

ویدیوهای مرتبط

منتخبی از ویدیوهای cruelty.farm، huf.ac و سازمان‌های همسو.

ناامیدترین فیل جهان تسلیم نمی‌شود

ناامیدترین فیل جهان تسلیم نمی‌شود

گزارش PETA از فیل اسیر.

منبع: PETA

واقعیت اسارت دلفین‌ها

واقعیت اسارت دلفین‌ها

افشاگری PETA دربارهٔ پارک‌های دریایی.

منبع: PETA

وقتی اینفلوئنسرها حیوانات را می‌دزدند

وقتی اینفلوئنسرها حیوانات را می‌دزدند

ماجرای والابی‌دزدی.

منبع: Earthling Ed

چه می‌توانم بکنم؟

اقدامات عملی

هر قدم کوچک شمارش می‌شود. سه تا پنج مورد را از فهرست زیر این هفته شروع کنید.

  1. ۱

    غذای گیاهی = زمین کمتر

    حذف فرآورده‌های حیوانی می‌تواند زمین کشاورزی جهان را تا ۷۶٪ کاهش دهد (Poore & Nemecek 2018).

  2. ۲

    از باغچه گرده‌افشان حمایت

    بدون سم، گل‌های بومی، آب تازه.

  3. ۳

    نه به شکار trophy

    از سفرهای شکار و عکس با حیوان وحشی خودداری کنید.

  4. ۴

    از WWF / Sea Shepherd / IFAW حمایت

    سازمان‌های مستقل با شفافیت مالی.

  5. ۵

    گیاهان بومی بکارید

    حیاط شما می‌تواند زیستگاه پرنده و پروانه شود.

  6. ۶

    حیوان خانگی را اخلاقی بپذیرید

    Adopt don't shop — از پناهگاه‌ها فرزندخواندگی کنید.

برای پژوهش و نقل‌قول

حقایق قابل استناد

  • ۶۹٪ کاهش میانگین جمعیت گونه‌های مهره‌دار وحشی از ۱۹۷۰.

    منبع: WWF Living Planet Report 2022

  • تنها ۴٪ پستانداران زمین وحشی هستند — ۶۲٪ دام و ۳۴٪ انسان.

    منبع: Bar-On et al., PNAS 2018

  • دامداری بزرگ‌ترین تهدید برای ۸۶٪ گونه‌های در خطر انقراض است.

    منبع: IUCN Red List Analysis 2016

واژه‌نامه فشرده

اصطلاحات کلیدی

Biodiversity
تنوع زیستی — شامل ژن، گونه و اکوسیستم.
Trophic cascade
آبشار غذایی؛ حذف یک گونه کل اکوسیستم را تغییر می‌دهد.
Trophy hunting
شکار تفریحی برای جمع‌آوری بدن حیوانات بزرگ.
Rewilding
بازگرداندن گونه‌های بومی به زیستگاه — مانند گرگ Yellowstone.

افسانه‌شکنی

افسانه در برابر واقعیت — حیات وحش

واقعیت: بیشتر گونه‌های شکار (گوزن، خرس) بدون دخالت انسان از طریق شکارچیان طبیعی (گرگ، پلنگ) تنظیم می‌شوند — همان‌هایی که انسان قبلاً منقرض کرده.

کاهش جمعیت حیات وحش از ۱۹۷۰

گروهکاهش میانگینمنبع
پستانداران-۶۹٪Living Planet Index 2022
پرندگان-۴۸٪State of the World's Birds
ماهی‌های آب شیرین-۸۳٪WWF LPI
دوزیستان-۶۰٪IUCN
حشرات (بیوماس)-۷۵٪ در برخی مناطقKrefeld Study 2017