مصادرهٔ جنبش

فرض کنید نیمی از جامعه با آزار حیوانات مخالف است. اگر همراهی با کارزار، افزون بر این مخالفت، پذیرش یک موضع اقتصادی، یک موضع فرهنگی و یک موضع بین‌المللی را هم بطلبد، مخاطب باقی‌مانده به کسری کوچک از همان نیم فرو می‌کاهد. مسئله ایدئولوژیک نیست؛ حسابی است. هر بند اضافه، ضرب در عددی کوچک‌تر از یک است.

در سوی مقابل، کارزارهایی که یک هدف روشن را جدا می‌کنند — «قفس باتری ممنوع»، «برچسب شفاف»، «گزینهٔ گیاهی در رستوران‌های عمومی» — می‌توانند رأی کسانی را بگیرند که در هیچ موضوع دیگری با یکدیگر توافق ندارند. قانونی که با رأی دو طرف تصویب شود، با تغییر دولت لغو نمی‌شود.

این همان تفاوت میان «دیده‌شدن» و «اثرگذاری» است. کارزار مصادره‌شده در شبکه‌های اجتماعی خوب دیده می‌شود، چون مخاطب هم‌فکر آن را بازنشر می‌کند؛ اما در پارلمان و در آمار کشتار، اثری بر جای نمی‌گذارد.

در ایران، گیاه‌خواری کمتر با یک حزب و بیشتر با یک «سبک زندگی» گره خورده است: تصویری شهری، پرهزینه و متعلق به طبقه‌ای خاص. این تصویر، همان کار مصادرهٔ سیاسی را می‌کند — پیش از آنکه استدلال شنیده شود، مخاطب تصمیم می‌گیرد که «این مال ما نیست».

واقعیت خلاف این است. آشپزی ایرانی یکی از غنی‌ترین سنت‌های گیاهی جهان است: عدسی، آش رشته، کشک‌بادمجانِ بدون کشک، قیمهٔ سویا، کوکو سبزی، دمی باقالی و ده‌ها غذای دیگر که ریشه در همان سفره‌های خانگی دارند. از نظر اقتصادی نیز، حبوبات و غلات ارزان‌ترین منبع پروتئین سبد خانوارند، نه گران‌ترین.

پرقدرت‌ترین استدلال محلی هم سیاسی نیست: آب. در کشوری با فرونشست دشت‌ها و خشکی رودخانه‌ها، کاهش مصرف فرآورده‌های دامی اهرمی است که هم مذهبی و هم سکولار، هم روستایی و هم شهری می‌توانند بر سر آن توافق کنند.