وگانیسم (Veganism)
فلسفه و سبک زندگی که از بهره‌کشی و آزار حیوانات تا حد ممکن پرهیز می‌کند — در غذا، پوشاک، آرایش و سرگرمی.
نقشه موضوعی
دانش‌نامه بی‌داد
تعریف کوتاه موضوعات اصلی، رابطهٔ آن‌ها با یکدیگر و مسیرهایی برای مطالعهٔ عمیق‌تر دربارهٔ حیوانات، سلامت و محیط‌زیست.
سه مسیر برای مطالعهٔ عمیق‌تر
هر مسیر یک پرسش را از تعریف اولیه تا تصمیم روزمره دنبال می‌کند؛ سلامت، اخلاق و محیط‌زیست مرتبط‌اند اما شواهد یکسانی ندارند.
از اخلاق تا انتخاب مصرف
ابتدا تفاوت حقوق و رفاه حیوانات را روشن کنید؛ سپس شرایط تولید یک محصول و امکان جایگزینی آن را بررسی کنید. پرسش اخلاقی فقط دربارهٔ میزان آسیب نیست، دربارهٔ توجیه استفاده نیز هست.
حقوق و زندگی حیواناتاز تغذیه تا سلامت
حذف گوشت به‌تنهایی کیفیت رژیم را مشخص نمی‌کند. کفایت انرژی، پروتئین، B12 و دیگر مواد مغذی را کنار کیفیت غذا، بیماری زمینه‌ای و داروها بررسی کنید؛ نتیجهٔ یک مطالعه نسخهٔ شخصی نیست.
شواهد تغذیه و سلامتاز غذا تا منابع طبیعی
اثر یک غذا را با معیار مشخص بخوانید: انتشار، زمین، آب یا تنوع زیستی. یک انتخاب می‌تواند در یک معیار بهتر و در معیار دیگر ضعیف‌تر باشد؛ محل تولید و روش کشاورزی اهمیت دارند.
غذا و محیطزیسترابطهٔ مفهومی، رابطهٔ علت و معلولی نیست
پیوند میان دو موضوع نشان می‌دهد آن‌ها را می‌توان در کنار هم مطالعه کرد؛ اثبات نمی‌کند یکی دیگری را ایجاد می‌کند. برای مثال، ارتباط رژیم و کلسترول به ترکیب واقعی غذا مربوط است، نه صرفاً برچسب وگان. خلاصه‌های این صفحه تعریف و جهت مطالعه‌اند؛ برای عدد، توصیهٔ پزشکی و جزئیات به صفحهٔ تخصصی و منبع اصلی بروید.
چطور بخوانید
تعریف مفاهیم و موضوعات مرتبط
تعریف‌ها را کنار زمینه و محدودیتشان بخوانید؛ جزئیات و منابع در صفحهٔ تخصصی هر موضوع آمده‌اند.
رژیم گیاه‌محور (Plant-based diet)
الگوی تغذیه‌ای متکی بر گیاهان: غلات کامل، حبوبات، سبزیجات، میوه، آجیل و دانه‌ها.
حقوق حیوانات
این باور که حیوانات غیرانسانی دارای منافع اخلاقی هستند که باید محترم شمرده شود.
موضوعات مرتبط:
گونه‌گرایی (Speciesism)
تبعیض بر اساس گونه؛ اصطلاحی که Richard Ryder ساخت و Peter Singer گستراند.
موضوعات مرتبط:
دامداری صنعتی
سیستم پرورش متراکم حیوانات با تمرکز بر تولید؛ سهم آن به گونه، کشور و تعریف سامانهٔ صنعتی بستگی دارد.
صنعت لبنیات
چرخه باروری اجباری و جدایی گوساله؛ به‌شدت پیوسته به صنعت گوشت گوساله.
موضوعات مرتبط:
صنعت تخم‌مرغ
کشتار جوجه‌های نر یک‌روزه و واقعیت برچسب‌های cage-free.
موضوعات مرتبط:
صید و آبزی‌پروری
صید بی‌رویه، فرسایش ذخایر دریایی و آلودگی پلاستیکی شبکه‌های ماهیگیری.
موضوعات مرتبط:
آزمایش روی حیوانات
روش‌های جایگزین مدرن: Organ-on-a-Chip، Organoids، شبیه‌سازی in silico.
موضوعات مرتبط:
تغییرات اقلیمی
دامداری از راه متان، خوراک، انرژی و تغییر کاربری زمین به انتشار کمک می‌کند؛ سهم برآوردی به سال و مرز محاسبه وابسته است.
موضوعات مرتبط:
متان (CH₄)
گاز گلخانه‌ای با اثر گرمایش وابسته به بازهٔ زمانی مقایسه؛ دامداری، سوخت‌های فسیلی و منابع طبیعی در انتشار آن نقش دارند.
موضوعات مرتبط:
جنگل‌زدایی
تبدیل جنگل به مرتع و زمین کشاورزی از عوامل جنگل‌زدایی است؛ سهم هر عامل به منطقه و دورهٔ مطالعه بستگی دارد.
موضوعات مرتبط:
ردپای آبی
مجموع آب سبز، آبی و خاکستری مرتبط با تولید؛ این شاخص معادل برداشت آب آشامیدنی نیست.
موضوعات مرتبط:
تنوع زیستی
تنوع گونه‌ها، ژن‌ها و زیست‌بوم‌ها؛ تخریب زیستگاه، بهره‌برداری و تغییر اقلیم از تهدیدهای آن‌اند.
موضوعات مرتبط:
اقیانوس
زیست‌بوم دریایی متأثر از صید، آلودگی و تغییر اقلیم؛ وضعیت ذخایر به منطقه، گونه و سال ارزیابی بستگی دارد.
موضوعات مرتبط:
بیماری قلبی-عروقی
کیفیت رژیم با خطر بیماری قلبی ارتباط دارد؛ نتایج جمعیتی تضمین کاهش خطر یک فرد نیستند.
موضوعات مرتبط:
دیابت نوع ۲
بیماری متابولیک مرتبط با قند خون؛ کیفیت غذا، وزن، فعالیت، ژنتیک و درمان اهمیت دارند.
موضوعات مرتبط:
کلسترول
LDL یکی از شاخص‌های خطر قلبی است؛ کیفیت چربی‌های غذایی، ژنتیک و درمان در مقدار آن نقش دارند. گیاهی‌بودن غذا به‌تنهایی نتیجه را تضمین نمی‌کند.
موضوعات مرتبط:
چاقی
وضعیت پیچیده و چندعاملی مرتبط با انرژی دریافتی، فعالیت، ژنتیک و سلامت؛ مقایسهٔ گروه‌ها برنامهٔ کاهش وزن یک فرد نیست.
موضوعات مرتبط:
سرطان
گوشت فرآوری‌شده در گروه ۱ سرطان‌زای IARC قرار دارد.
موضوعات مرتبط:
کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)
انباشت چربی در کبد با عوامل متابولیک مرتبط است؛ مدیریت آن به تغذیه، فعالیت و ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
موضوعات مرتبط:
فشار خون
الگوی DASH، کاهش نمک و کیفیت کلی غذا می‌توانند در مدیریت فشار خون نقش داشته باشند؛ تغییر رژیم جای قطع خودسرانهٔ دارو نیست.
موضوعات مرتبط:
سلامت استخوان
سلامت استخوان به کلسیم، ویتامین D، انرژی، پروتئین، فعالیت و عوامل پزشکی وابسته است؛ مکمل K2 الزام عمومی نیست.
موضوعات مرتبط:
ویتامین B12
ویتامینی ضروری که در رژیم وگان باید از مکمل یا غذاهای غنی‌شدهٔ قابل‌اتکا تأمین شود؛ مقدار مکمل با نیاز غذایی روزانه یکسان نیست.
موضوعات مرتبط:
گرسنگی جهانی
گرسنگی به دسترسی، درآمد، جنگ، توزیع و تولید غذا مربوط است؛ تغییر خوراک دام به‌تنهایی آن را حل نمی‌کند.
موضوعات مرتبط:
مقاومت آنتی‌بیوتیکی (AMR)
توان میکروب‌ها برای مقاومت در برابر دارو؛ مصرف در انسان و دام و انتقال محیطی در آن نقش دارند.
موضوعات مرتبط:
بیماری‌های مشترک (Zoonosis)
بیماری‌های قابل انتقال میان انسان و حیوان؛ عوامل خطر و مسیر انتقال متفاوت‌اند و خاستگاه حیوانی به معنی انتقال از خوردن گوشت نیست.
موضوعات مرتبط:
کارگران کشتارگاه
مواجهه با خطرهای جسمی و روانی در کار؛ شدت خطر به شرایط، تجهیزات، آموزش و نظارت محل کار بستگی دارد.
موضوعات مرتبط:
عدالت غذایی
نابرابری دسترسی به غذای سالم گیاهی در محله‌های کم‌درآمد (food deserts).
موضوعات مرتبط: