بی‌داد

تقویم گیاهی

هر ماه چه بخریم؟ — تقویم فصلی ایران

میوه، سبزی و سبزیجاتی که این ماه در ایران تازه، ارزان و کم‌ردپا هستند. به‌علاوهٔ پیشنهاد دستور پخت فصل.

تقویم گیاهی

شهریور

تابستان

میوه‌های فصل

  • انگور
  • انجیر
  • هلو
  • انار نوبر

سبزیجات

  • گوجه
  • بادمجان
  • فلفل
  • کدو حلوایی

سبزی خوردن

  • جعفری
  • نعنا

برجستهٔ ماه

  • انجیر استهبان
  • انگور ملایر
  • خشک کردن میوه برای زمستان
دستور پخت پیشنهادی فصل
خوراک انجیر تازه با نان سنگک و کرهٔ بادام

نمای سالانه

جدول کامل ۱۲ ماه

ماهفصلمیوهسبزی
فروردینبهارتوت‌فرنگی، پرتقال آخر فصل، گریپ‌فروتکلم‌بروکلی، هویج، تربچه
اردیبهشتبهارتوت‌فرنگی، گیلاس نوبر، گوجه‌سبزکدوسبز، خیار سالادی، گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای
خردادبهارگیلاس، آلبالو، زردآلوباقلا، نخود سبز، کاهو
تیرتابستانهندوانه، خربزه، هلوگوجه‌فرنگی، بادمجان، خیار
مردادتابستانانگور، هلو، انجیر زودرسبادمجان، گوجه، کدو حلوایی نوبر
شهریورتابستانانگور، انجیر، هلوگوجه، بادمجان، فلفل
مهرپاییزانار، خرمالو، بهکدو حلوایی، هویج، چغندر
آبانپاییزانار، خرمالو، بهکدو حلوایی، چغندر، کلم
آذرپاییزنارنگی، پرتقال نوبر، کیویشلغم، کلم، هویج
دیزمستانپرتقال، نارنگی، گریپ‌فروتشلغم، هویج، کلم
بهمنزمستانپرتقال، نارنگی، لیموشیرینکلم، هویج، شلغم
اسفندزمستانپرتقال، سیب، موز (وارداتی)سبزی نوروزی، کاهو نوبر، تربچه
پاسخ کوتاه

تقویم میوه و سبزی فصلی ایران در یک نگاه

خرید فصلی یعنی هر ماه سراغ محصولی بروید که در همان فصل و ترجیحاً در همان منطقه برداشت می‌شود. محصول فصلی معمولاً ارزان‌تر، تازه‌تر و از نظر انرژی مصرفی کم‌هزینه‌تر است، چون به گلخانهٔ گرم‌شده یا حمل‌ونقل سردخانه‌ای طولانی نیاز ندارد.

ایران به‌دلیل تنوع اقلیمی، تقریباً در هر ماه سال محصولی در اوج فصل دارد: از سبزی و باقلای بهاری گیلان تا مرکبات زمستانی جنوب و انگور و انار پاییزی. استفاده از این تنوع، هم آشپزی گیاهی را متنوع می‌کند، هم هزینه را پایین می‌آورد.

تفاوت قیمت میوهٔ فصلی و غیرفصلی در بازار ایران معمولاً دو تا چهار برابر است. علاوه بر قیمت، محتوای ویتامین C و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی محصولی که رسیده برداشت شده، بالاتر از محصول نارس سردخانه‌ای است.

از نظر محیط‌زیستی، بیشترین سهم ردپای کربن یک محصول گیاهی معمولاً از حمل‌ونقل هوایی و گلخانهٔ گرم‌شده می‌آید، نه از کشاورزی. خرید فصلی و محلی دقیقاً همین دو را حذف می‌کند.

چه می‌توانم بکنم؟

چطور از تقویم میوه و سبزی فصلی ایران بیشترین استفاده را ببریم؟

گام‌های زیر را به ترتیب دنبال کنید؛ هر گام کمتر از چند دقیقه زمان می‌برد.

  1. ۱

    ماه شمسی جاری را انتخاب کنید

    فهرست میوه و سبزی در اوج فصل همان ماه را ببینید.

  2. ۲

    دو محصول شاخص را پایهٔ منو کنید

    مثلاً در آبان: کدوحلوایی و انار؛ بقیهٔ منو حول آن‌ها ساخته می‌شود.

  3. ۳

    مازاد را فریز یا خشک کنید

    در اوج فصل ارزان بخرید و برای ماه‌های کم‌محصول ذخیره کنید.

  4. ۴

    از بازار روز محلی بخرید

    زنجیرهٔ کوتاه‌تر یعنی محصول تازه‌تر و قیمت پایین‌تر.

داده و مقایسه

اوج فصل محصولات کلیدی ایران

محصولاوج فصلکاربرد گیاهی
باقلا و سبزی تازهفروردین–اردیبهشتباقالی‌پلو، کوکو سبزی وگن
توت‌فرنگی و زردآلواردیبهشت–خردادصبحانه، مربا، اسموتی
بادمجان و گوجهتیر–شهریورمیرزاقاسمی وگن، خورش بادمجان
انگور و انجیرشهریور–مهرمیان‌وعده، سرکه و شیره
انار و کدوحلواییمهر–آذرفسنجان وگن، سوپ کدو
مرکبات و کلمآذر–بهمنسالاد، منبع ویتامین C زمستانی
چغندر و شلغمدی–اسفندآش، سوپ، خوراک ریشه‌ای

داده و مقایسه

چرا فصلی؟ مقایسهٔ سه شاخص

شاخصمحصول فصلیِ محلیمحصول خارج‌فصل
قیمتپایه۲ تا ۴ برابر
تازگی۱–۳ روز از برداشتهفته‌ها در سردخانه
انرژی تولیدکم (بدون گلخانهٔ گرم)بالا (گلخانه/حمل سردخانه‌ای)
طعم و ویتامینبیشینهکاهش‌یافته

فهرست عملی

نکته‌های کاربردی

روش‌های نگهداری مازاد فصل

  • فریز سریع سبزی خردشده در کیسهٔ مسطح
  • خشک‌کردن آفتابی میوه (انجیر، آلو، انگور)
  • ترشی و شور برای کلم، خیار و چغندر
  • پوره و رب برای گوجه و کدوحلوایی
  • برچسب‌زدن تاریخ روی هر بستهٔ فریزری

برای پژوهش و نقل‌قول

حقایق قابل استناد

  • بخش عمدهٔ ردپای کربن میوه و سبزی خارج از فصل از گلخانهٔ گرم‌شده و حمل‌ونقل می‌آید، نه از خود کشت.

    منبع: Our World in Data — Food emissions

  • ایران یکی از ده تولیدکنندهٔ نخست انار، پسته، خرما و زعفران جهان است.

    منبع: FAOSTAT

راهنمای محلی

در شهرهای ایران کجا و چگونه؟

نکته‌های خرید و دسترسی در شش شهر بزرگ؛ برای فهرست کامل مکان‌های گیاهی به دایرکتوری شهرها سر بزنید.

تهران

میدان تره‌بار مرکزی و بازار روزهای شهرداری ارزان‌ترین حبوبات و سبزی فصلی را دارند؛ توفو و شیر سویا در هایپرمارکت‌های بزرگ و فروشگاه‌های محصولات ارگانیک ونک و سعادت‌آباد.

مشهد

بازار سرشور برای خشکبار و حبوبات فله؛ شیر گیاهی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای منطقهٔ احمدآباد.

اصفهان

بازار بزرگ و میدان مرکزی میوه و تره‌بار برای سبزی فصلی؛ گز و شیرینی وگن سنتی در بازار قیصریه.

شیراز

بازار وکیل و میدان تره‌بار امیرکبیر؛ شیراز به‌دلیل تولید مرکبات و سبزی، بهترین قیمت‌های زمستانی را دارد.

تبریز

بازار تاریخی تبریز برای حبوبات، بادام و گردو؛ لبنیات گیاهی در فروشگاه‌های بزرگ ولیعصر.

رشت

بازار روز رشت برای سبزی تازه، باقلا و ترشیجات؛ بسیاری از غذاهای گیلانی ذاتاً گیاهی‌اند.

دایرکتوری مکان‌های گیاهی ایران ←

واژه‌نامه فشرده

اصطلاحات کلیدی

اوج فصل
بازهٔ زمانی که محصول در منطقه رسیده برداشت می‌شود و بیشترین عرضه را دارد.
زنجیرهٔ کوتاه غذایی
مسیر کوتاه از مزرعه تا سفره، با کمترین واسطه و حمل‌ونقل.

پرسش‌های متداول

پرسش‌های رایج دربارهٔ تقویم میوه و سبزی فصلی ایران

دو نشانهٔ ساده: قیمت آن نسبت به ماه قبل به‌طور محسوس افت کرده، و در بساط بازار روز محلی به‌وفور دیده می‌شود. تقویم این صفحه هم ماه‌به‌ماه فهرست را نشان می‌دهد.

آخرین بازبینی محتوا: شهریور ۱۴۰۵ · محتوای آموزشی و غیرپزشکی