بی‌داد

زمین › خاک و جنگل

۷۷٪ زمین کشاورزی برای دام، فقط ۱۸٪ کالری

بزرگ‌ترین استفاده انسان از سطح زمین، پرورش حیواناتی است که بازدهی غذایی ناچیزی دارند. بنا بر پژوهش پور و نمچک (۲۰۱۸)، حذف محصولات حیوانی می‌تواند زمین کشاورزی جهان را حدود ۷۵٪ کم کند؛ مساحتی تقریباً هم‌اندازهٔ قارهٔ آفریقا.

۷۷٪
زمین کشاورزی برای دام
۸۰٪
جنگل‌زدایی آمازون از دام
۳۱ میلیون km²
زمین آزادشدنی با گیاه‌خواری
۱۲ میلیون هکتار
فرسایش خاک سالانه

منابع: Our World in Data · Greenpeace · UNCCD

کاربری زمین کشاورزی جهان

میلیون km² — دام بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زمین است.

مرتع و چراگاه دام۳۱ میلیون km²
خوراک دام (سویا، ذرت...)۸ میلیون km²
غذای مستقیم انسان۱۲ میلیون km²
سایر۰٫۵ میلیون km²

منبع: Our World in Data

نرخ جنگل‌زدایی آمازون (km² در سال)

چرخه‌های افزایش و کاهش بسته به سیاست‌های دولت‌ها.

۲۰۰۴ (اوج)۲۷٬۷۷۲ km²
۲۰۱۲ (پایین)۴٬۵۷۱ km²
۲۰۲۱۱۳٬۰۳۸ km²
۲۰۲۳۹٬۰۰۱ km²

منبع: INPE PRODES Brasil

آنچه از دست می‌رود

ابعاد بحران زمین

آمازون

آمازون

بزرگ‌ترین جنگل بارانی جهان و مخزن عظیم کربن و تنوع زیستی (ادعای «۲۰٪ اکسیژن جهان» نادرست است؛ تولید خالص اکسیژن آن نزدیک صفر است). حدود ۱۷٪ آن از ۱۹۷۰ از بین رفته و پژوهشگران هشدار می‌دهند با ۲۰ تا ۲۵٪ تخریب، بخش‌هایی به ساوانا تبدیل شوند.

منبع: WWF Living Amazon

تصویر ماهواره‌ای پاک‌سازی تازهٔ پوشش گیاهی سرادو در منطقهٔ MATOPIBA برزیل

Cerrado برزیل

پرتنوع‌ترین ساوانای استوایی جهان؛ در سال ۲۰۲۳ مساحت پوشش گیاهی پاک‌شده در سرادو از آمازون بیشتر بود و گسترش سویا و مرتع دام از پیشران‌های اصلی آن است.

منبع: Mighty Earth

تصویر: INPE / CC BY-SA 2.0

فرسایش آبراهه‌ای خاک قرمز در دامنهٔ زمین کشاورزی

فرسایش خاک

به برآورد سازمان ملل، سالانه حدود ۲۴ میلیارد تن خاک حاصلخیز از دست می‌رود؛ چرای بیش‌ازحد، شخم مکرر و کشت تک‌محصولی از عوامل اصلی فرسایش‌اند.

منبع: FAO

زمین ترک‌خوردهٔ خشک بر اثر خشکسالی و تخریب خاک

بیابان‌زایی

طبق گزارش چشم‌انداز جهانی زمین UNCCD (۲۰۲۲) تا ۴۰٪ زمین‌های جهان تخریب شده و این روند بر نیمی از مردم جهان اثر می‌گذارد؛ کشاورزی ناپایدار مهم‌ترین عامل آن است.

منبع: UNCCD

مزرعهٔ گستردهٔ نخل روغنی در جای جنگل بارانی

روغن پالم

جنگل‌های بارانی اندونزی و مالزی برای نخل روغنی پاک شده‌اند؛ روغن آن بیشتر در غذاهای فراوری‌شده، شوینده‌ها و سوخت زیستی، و کنجالهٔ هستهٔ آن در خوراک دام مصرف می‌شود.

منبع: RAN

سامانهٔ آبیاری بارانی محوری روی زمین کشاورزی

پمپاژ آبخوان

برداشت بی‌رویهٔ آب زیرزمینی برای آبیاری، از جمله برای علوفه، در دشت‌هایی از کالیفرنیا تا ایران به نشست زمین انجامیده است.

منبع: USGS

زمین برای ۱ کیلو گوشت گاو۳۲۶ متر مربع
زمین برای ۱ کیلو سویا۲ متر مربع
گاوهای پرورشی در آمازون برزیلبیش از ۲۰۰ میلیون
صادرات گوشت گاو برزیل۲.۳ میلیون تن/سال
خاک تشکیل ۱ سانتی‌متر در طبیعت۲۰۰-۴۰۰ سال

منبع: Our World in Data · INPE · FAO

تصویر ماهواره‌ای جنگل‌زدایی در روندونیای برزیل

بیشتر زمین‌های جنگل‌زدایی‌شدهٔ آمازون برزیل به چراگاه گاو تبدیل شده است.

منبع: Wikimedia Commons · NASA / Public domain

نقشه‌های جنگل‌زدایی، آتش‌سوزی و مناطق کشاورزی و دامداری آمازون

نقشهٔ پژوهشی از جنگل‌زدایی، آتش‌سوزی و گسترش کشاورزی و دامداری در حوضهٔ آمازون.

منبع: Wikimedia Commons · Covey et al. / CC BY 4.0

گرد و خاک بلندشده از مزرعهٔ بی‌پوشش

فرسایش بادی خاک؛ زمین شخم‌خورده و بی‌پوشش در روزهای خشک و بادی بیشتر در معرض فرسایش است.

منبع: Wikimedia Commons · Jim Bain / CC BY-SA 2.0

گاوهای گوشتی در فیدلاتی در نیومکزیکو

در فیدلات، گاوها در ماه‌های پایانی پیش از کشتار در محوطه‌های پرتراکم با خوراک غلات پروار می‌شوند.

منبع: Wikimedia Commons · Quintin Soloviev / CC0

ببین

مستندهای زمین و جنگل

Eating Our Way to Extinction

Eating Our Way to Extinction

Cowspiracy

Cowspiracy

بدون مصرف گوشت و لبنیات، زمین کشاورزی جهان را می‌شد بیش از ۷۵٪ کم کرد و همچنان همهٔ مردم را سیر کرد.

خلاصهٔ یافتهٔ Poore و Nemecek، Science 2018

مقاله تکمیلی

زمین: استفاده ناعادلانه از خاک کره

چگونه ممکن است ۸۳٪ زمین کشاورزی جهان را به دام اختصاص دهیم اما تنها ۱۸٪ کالری بشر را از آن بگیریم؟

تصویر بزرگ

نیمی از زمین قابل سکونت کره برای کشاورزی استفاده می‌شود. از این نیم، ۷۷٪ به دامداری و علوفه دام اختصاص دارد و فقط ۲۳٪ به مستقیم تولید غذای انسان. در مقابل، دامداری تنها ۱۸٪ کالری و ۳۷٪ پروتئین جهان را تامین می‌کند (Our World in Data). این یک «بهره‌وری منفی» است.

جنگل‌زدایی

بیش از ۹۰٪ جنگل‌زدایی آمازون از ۱۹۷۰ به دلیل دامداری گاو و کشت سویای دامی بوده است. هر سال میلیون‌ها هکتار جنگل گرمسیری سوزانده می‌شود تا چراگاه و مزرعه سویا برای دام چین، اروپا و خاورمیانه ایجاد شود. سویا که به‌اشتباه به گیاه‌خواران نسبت داده می‌شود، عمدتاً برای خوراک دام تولید می‌شود — بیش از ۷۷٪.

بازگرداندن زمین

طبق پژوهش Poore و Nemecek (Science، ۲۰۱۸)، حذف فرآورده‌های حیوانی می‌تواند زمین کشاورزی جهان را تا ۷۶٪ کاهش دهد. Hayek و همکاران (Nature Sustainability، ۲۰۲۱) برآورد کردند بازگشت پوشش گیاهی طبیعی در این زمین‌ها می‌تواند معادل ۹ تا ۱۶ سال انتشار CO₂ سوخت‌های فسیلی را جذب کند.

فرسایش و کیفیت خاک

چرای بیش از حد و کشت تک‌محصولی علوفه، فرسایش خاک، شوری و کاهش حاصلخیزی را تشدید می‌کند. مدل‌های دامداری احیایی (regenerative) امیدبخش‌اند اما ظرفیت آن‌ها برای جایگزینی صنعت کنونی محدود است.

زمین، عدالت و فقر

در بسیاری از کشورهای جنوب جهان، زمین مولدی که می‌تواند غذای محلی تولید کند، به کشت سویا و علوفه برای صادرات اختصاص یافته است. این یعنی گرسنگی محلی برای پروار دام دور دست.

«بشر اکنون منابع طبیعی را با سرعتی مصرف می‌کند که برای جبرانش حدود ۱٫۷ کرهٔ زمین لازم است.»

— Global Footprint Network

گالری ویدیو

ویدیوهای مرتبط با زمین و کشاورزی

منتخبی از ویدیوهای cruelty.farm، huf.ac و سازمان‌های همسو.

خوک‌های فضای باز و کشاورزی احیاکننده

خوک‌های فضای باز و کشاورزی احیاکننده

گزینه‌ای سازگارتر با زمین.

منبع: Compassion in World Farming

احیای زمین در مزرعهٔ Planton

احیای زمین در مزرعهٔ Planton

نمونهٔ کشاورزی احیاکننده.

منبع: Compassion in World Farming

کشاورزی احیاکننده و رژیم پایدار

کشاورزی احیاکننده و رژیم پایدار

کتاب جدید CIWF.

منبع: Compassion in World Farming

ایران

فرسایش زمین در فلات ایران

زمین‌های دارای فرسایش بحرانی در ایرانبیش از ۱۲۵ میلیون هکتار
نرخ فرسایش خاک ایران۲ میلیارد تن در سال (۳ برابر میانگین جهانی)
تبدیل اراضی کشاورزی به دامداری صنعتیافزایش ۴۸٪ از ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰
زمین مصرفی کشت یونجه (خوراک دام)حدود ۸۰۰ هزار هکتار، یکی از پرآب‌برترین کشت‌ها
جنگل‌های شمال ایران (هیرکانی)۳۰٪ کاهش از ۱۳۴۰ تاکنون
بیابان‌زایی فعال در ایرانبیش از ۱۰۰ میلیون هکتار، WHO و سازمان جنگل‌ها

منبع: سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری ایران · UNCCD · گزارش سال ۱۴۰۲

ایران یکی از پنج کشور دارای بالاترین نرخ فرسایش خاک در جهان است. سهم عمدهٔ این فرسایش از چرای بیش از حد دام و کشت تک‌محصولی علوفه در زمین‌های شکنندهٔ نیمه‌خشک می‌آید. هر سال معادل خاک کف یک استان متوسط از دست می‌رود.

زمانی که چراگاهی به‌اندازهٔ ظرفیت اکولوژیک خود میزبان دام نباشد، پوشش گیاهی نخست رقیق و سپس ناپدید می‌شود. باد و باران، خاک سطحی را که برای تشکیل هر سانتی‌متر آن ۴۰۰ سال زمان لازم است، در چند ماه می‌برند. این فرآیند در زاگرس، البرز جنوبی و سیستان قابل مشاهده است.

چه می‌توان کرد

گام‌های مؤثر برای زمین

کاهش ۵۰٪ گوشت قرمز

اگر هر ایرانی نیمی از گوشت قرمز خود را با حبوبات جایگزین کند، فشار بر زمین‌های چراگاهی ایران تا ۲۵٪ کاهش می‌یابد.

خرید حبوبات بومی

عدس، نخود، لپه و لوبیا چیتی ایرانی — کشت آن‌ها خاک را تثبیت می‌کند (تثبیت نیتروژن) و نیاز به کود شیمیایی را پایین می‌آورد.

حمایت از کشاورزی احیایی

Regenerative agriculture: تناوب کشت، پوشش گیاهی دائمی، عدم شخم. در ایران در حال آزمایش است.

نه به روغن پالم پنهان

بیسکویت، شکلات، خامهٔ گیاهی و شیرینی‌های وارداتی اغلب حاوی پالم‌اند؛ برچسب را بخوانید.

درخت بکارید، هوشمندانه

کاشت گونه‌های بومی (بنه، بادام کوهی، گز، تاغ) به‌جای کاج و اکالیپتوس که آب فلات را می‌خشکانند.

صدا بلند کنید

حمایت از سمن‌های محیط‌زیست محلی، اشتراک گزارش‌های فرسایش خاک و مطالبه از مجلس برای اصلاح یارانه‌های کشاورزی.

پرسش‌های متداول

زمین، خاک و دامپروری

تنها بخش کوچکی از مراتع برای کشت غذای انسان مناسب است؛ بقیه را می‌توان به طبیعت بازگرداند (rewilding). مطالعهٔ Nature 2020 نشان داد بازگرداندن ۱۵٪ زمین‌های کشاورزی به طبیعت، ۶۰٪ از انقراض‌های احتمالی را متوقف می‌کند.

افسانه‌شکنی

افسانه در برابر واقعیت — زمین

واقعیت: بیشتر «زمین حاشیه‌ای» تخریب‌شده به‌دست همان چرا است؛ در ایران فرسایش خاک ۲ میلیارد تن در سال — سه برابر متوسط جهانی ؛ چرای بیش از ظرفیت مراتع یکی از عوامل اصلی آن است.

بازدهی زمین — کالری در هکتار

محصولکالری در هکتار در سال
سیب‌زمینی۱۷.۸ میلیون
برنج۱۱.۰ میلیون
گندم۶.۴ میلیون
سویا (مستقیم انسان)۶.۰ میلیون
شیر (گاو)۱.۸ میلیون
تخم‌مرغ۱.۴ میلیون
گوشت مرغ۱.۱ میلیون
گوشت گاو۰.۲ میلیون